تاریخچه پراپ‌تریدینگ: از وال‌استریت تا اتاق خواب شما

مقدمه: چرا فهم تاریخچه پراپ‌تریدینگ مهم است؟

اگر امروز شما صفحهٔ پراپ‌فرمی را باز می‌کنید و یک حساب معاملاتی تمویل‌شده می‌خرید، حالا می‌توانید بدون سرمایهٔ شخصی و با سرمایهٔ شرکت، در بازارهای مالی فعال شوید. اما این موضوع هزار سال پیش یا حتی صد سال پیش ممکن نبود.

تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ (Proprietary Trading) یکی از جالب‌ترین و پیچیده‌ترین داستان‌های دنیای مالی است. این داستان شروع می‌شود از بانک‌های کوچک وال‌استریت، ادامه می‌یابد با انقلابات فناوری، و امروز به دوران دمو‌کراتیزاسیون تریدینگ رسیده است.

اگر شما:

• تازه با مفهوم پراپ‌تریدینگ آشنا شده‌اید
• می‌خواهید بدانید چرا و چگونه پراپ‌فرمها ایجاد شدند
• کنجکاو هستید درباره ریشه‌های علمی و تاریخی این صنعت
• یا به دنبال فهمی عمیق‌تر هستید

این مقاله دقیقاً برای شما نوشته‌شده است.

بخش اول: ریشه‌های پراپ‌تریدینگ (قرن ۱۷ تا ۱۹)

۱. تولد بورس‌های اول جهان و شروع معاملات خصوصی

تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ نه از وال‌استریت شروع می‌شود، که از جایی خیلی دورتر: بورس آمستردام (۱۶۰۲) و بورس لندن (۱۶۹۸).

در این دوران، بورس‌ها برای اولین بار فرصتی بوجود آوردند که نهادهای مالی و سرمایه‌گذاران بزرگ بتوانند با سرمایه‌های خود (نه برای کلیان‌شان بلکه برای خودشان) در بازارهای مالی فعال شوند.

تفاوت مهم:

• قبل از بورس: معاملات بیشتر برای تأمین مالی تجارت و واردات‌صادرات بود.
• بعد از بورس: سرمایه‌گذاران می‌توانستند برای سود کردن (نه فقط تأمین مالی) معامله کنند.

معاملهٔ اول در بورس لندن یک معامله‌ی خصوصی و پرسود بود که پایه‌ای برای تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ ریخت.

۲. قرن نوزدهم: تشکیل بانک‌های سرمایه‌گذاری و معاملهٔ اختصاصی

در قرن نوزدهم، اروپا و آمریکا شاهد ایجاد یک نهاد جدید بودند: بانک‌های سرمایه‌گذاری (Investment Banks).

این بانک‌ها چیزهای متفاوتی انجام می‌دادند:

• تأمین مالی شرکت‌ها (Underwriting)
• معامله‌ی صرافی و اوراق بهادار
• تجارت کالاهای اساسی (نقره، طلا، غلات)

نکتهٔ حیاتی: این بانک‌ها هم برای کلیان‌شان کار می‌کردند، و هم برای خود! یعنی بانک J.P. Morgan یا Goldman Sachs می‌توانستند:

1. برای یک دولت یا شرکت بزرگ اوراق بهادار بفروشند
2. در همان‌زمان، سرمایه‌های خود را برای سود شخصی معامله کنند

این دقیقاً پراپ‌تریدینگ اول بود.

۳. اوایل قرن بیستم: تشدید و نظارت

تا اوایل قرن بیستم، پراپ‌تریدینگ کاملاً رایج بود، اما نظارت سختی بر آن نبود. بانک‌ها و مؤسسات مالی می‌توانستند:

• ریسک‌های بسیار بالایی بپذیرند
• با اهرم (Leverage) بسیار زیادی معامله کنند
• بدون محدودیت، سرمایهٔ کلیان را با سرمایهٔ خود مخلوط کنند

 مفهوم پراپ‌تریدینگ در قرون گذشته

بخش دوم: وال‌استریت و عصر طلای پراپ‌تریدینگ (۱۹۲۰-۱۹۸۰)

۱. دوره بین‌دو‌جنگ و سقوط بورس (۱۹۲۰-۱۹۲۹)

سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۹ دوره‌ای تاریخی برای وال‌استریت بود. این سال‌ها را عصر طلای تریدینگ می‌نامند.

چرا؟

• اقتصاد آمریکا رشد سریع داشت
• بورس رکوردهای جدید می‌شکست
• معاملهٔ خصوصی بانک‌ها فوق‌العاده سودآور بود
• هیچ نظارت و محدودیت قانونی نبود

بانک‌هایی مثل Morgan Stanley, Goldman Sachs, و J.P. Morgan اشخاص بسیار ثروتمند را استخدام می‌کردند تا برای سرمایهٔ بانک معامله کنند. این افراد پراپ‌تریدرهای اول بودند.

اما در ۲۴ اکتبر ۱۹۲۹:

وقتی بازار سقوط کرد، این پراپ‌تریدرها موجب ریسک‌های بسیاری برای بانک‌ها و کل اقتصاد شدند. بسیاری از این بانک‌ها ورشکسته شدند.

۲. بعد از بحران: دهه‌های ۱۹۳۰-۱۹۷۰

بعد از سقوط بورس ۱۹۲۹، دولت آمریکا تصمیم گرفت که کنترل کند پراپ‌تریدینگ را.

قوانین جدید:

• ۱۹۳۳: Glass-Steagall Act - جداکردن بانک‌های سرمایه‌گذاری از بانک‌های کمرسیال
• محدودیت سختی بر میزان ریسکی که بانک‌ها می‌توانستند بپذیرند
• نظارت دقیق‌تر از سوی دولت و بانک مرکزی

این قوانین باعث شد که پراپ‌تریدینگ بسیار محدود شود تا سال‌های ۱۹۸۰.

اما، بانک‌های بزرگ همچنان دسکهایی داشتند که برای سرمایهٔ خود معامله می‌کردند. فقط کوچکتر و دقیق‌تر بود.

بخش سوم: انقلاب الکترونیکی و آغاز دوره مدرن (۱۹۸۰-۲۰۰۷)

۱. دهه‌های ۱۹۸۰-۱۹۹۰: آزادسازی و فناوری

سال ۱۹۸۰ نقطهٔ عطفی در تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ است.

چه اتفاق افتاد؟

الف) شروع آزادسازی (Deregulation)

دولت آمریکا تصمیم گرفت محدودیت‌های سختی را که بعد از بحران ۱۹۲۹ وضع کرده بود، آرام‌آرام برطرف کند.

• ۱۹۸۶ - Big Bang در لندن: محدودیت‌های تاریخی برطرف شد
• ۱۹۹۹ - Gramm-Leach-Bliley Act: Glass-Steagall رسماً الغاء شد
• بانک‌ها دوباره می‌توانستند هم برای کلیان و هم برای خود معامله کنند

ب) انقلاب فناوری: رایانه و الکترونیک

این دوران شاهد ورود رایانه‌های قدرتمند و سیستم‌های الکترونیکی بود.

NASDAQ (۱۹۷۱) اولین بورس الکترونیکی جهان بود. این عجیب‌النوا بود:

• قبل: معاملهگران فیزیکی در بورس ایستاده‌اند و با صدا معامله می‌کنند
• بعد: معاملهگران می‌توانند از دفتر یا گرمخانهٔ خود سریع‌تر معامله کنند

این بدون هیچ تأخیری امکان‌پذیر شد:

• High-Frequency Trading (معاملهٔ سریع‌فرکانس) متولد شد
• پراپ‌تریدرها می‌توانستند روزانه هزاران معامله انجام دهند

ج) رشد بازارهای مالی جهانی

۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ دهه‌ای برای بازارهای جهانی بود:

• بازار ارزی رشد فوق‌العاده‌ای داشت
• بازار مشتقات (Derivatives) پیدا شد
• بازار فیوچرز گسترش یافت

بانک‌های بزرگی مثل Salomon Brothers و Goldman Sachs داشتند صدها نفر را استخدام می‌کردند به‌عنوان پراپ‌تریدر تا در این بازارهای جدید سود کسب کنند.

۲. داستان‌های افسانه‌ای: پراپ‌تریدرهای بزرگ وال‌استریت

داستان اول: نیک لیسون و دوران طلائی Salomon Brothers

Salomon Brothers در دهه‌های ۱۹۸۰-۱۹۹۰ بزرگ‌ترین پراپ‌تریدینگ داسک جهان بود.

یک پراپ‌تریدر به‌نام نیک لیسون در سال ۱۹۹۵:

• تنها ۳ میلیارد دلار سود برای Salomon کرد!
• این باعث شد او افسانه‌ای شود

اما چند سال بعد:

• لیسون ۲۷ میلیارد دلار زیان کرد (!)
• Barings Bank ورشکسته شد
• لیسون به زندان رفت

درس: پراپ‌تریدینگ بدون نظارت می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

داستان دوم: Renaissance Technologies و جیم سایمون

اما داستان خوشی هم بود.

Renaissance Technologies (تأسیس ۱۹۸۲) توسط جیم سایمن (ریاضی‌دان):

• از الگوریتم‌های پیچیده و ریاضیات استفاده می‌کردند
• هرگز بر اساس «حس» معامله نمی‌کردند
• بیش از ۳۰ سال بدون باخت (!) معامله کردند

Renaissance تبدیل شد به اسطوره‌ای برای استفاده از فناوری و ریاضیات در پراپ‌تریدینگ.

 پراپ‌تریدرهای افسانه‌ای وال‌استریت

بخش چهارم: بحران مالی ۲۰۰۸ و نقطهٔ عطف

۱. چه اتفاق افتاد در ۲۰۰۸؟

سال ۲۰۰۸ یکی از بحران‌های مهیب تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ بود.

علل:

• بانک‌های بزرگ (مثل Lehman Brothers) خیلی ریسک زیاد کردند
• Subprime Mortgages (وام‌های خطرناک) باعث فروپاشی شدند
• پراپ‌تریدرها و سیستم‌های خودکار بدترین تصمیمات را گرفتند

نتیجه:

• ۵ تریلیون دلار ارزش از دست رفت
• بسیاری بانک‌های بزرگ ورشکسته شدند
• دولت ۷۰۰ میلیارد دلار برای نجات بانک‌ها خرج کرد

۲. واکنش دولت: Volcker Rule

بعد از بحران، دولت آمریکا قانونی جدید ایجاد کرد: Volcker Rule (۲۰۱۰).

مفهوم:

• بانک‌ها دیگر نمی‌توانند سرمایهٔ خود را برای معامله خصوصی استفاده کنند
• فقط برای کلیان‌شان می‌توانند معامله کنند
• این برای کاهش ریسک بود

اما:

• این قانون باعث شد تا بسیاری از پراپ‌دسکهای بانکی بسته شوند
• هزاران پراپ‌تریدر باتجربه بیکار شدند
• این تریدرها کجا رفتند؟

جواب: تأسیس پراپ‌فرمهای مستقل!

بخش پنجم: تکامل و تحول به پراپ‌فرمهای مدرن (۲۰۰۸-۲۰۲۰)

۱. ظهور پراپ‌فرمهای مستقل

بعد از ۲۰۰۸، یکی از اهم‌ترین تغییرات این بود که تریدرهای باتجربه تصمیم گرفتند:

چرا برای یک بانک کار کنم و محدود باشم؟
چرا نفسم خود را تأسیس نکنم؟

این ایده باعث تولد شد:

• Citadel (تأسیس ۱۹۹۰ اما رشد در ۲۰۰۸ بعد)
• Jane Street (۲۰۰۰)
• Two Sigma (۲۰۰۱)

این شرکت‌ها متفاوت بودند:

• بدون نظارت سختی (زیرا بانک نبودند)
• استفاده از بهترین علماء و ریاضی‌دانان
• سرمایهٔ خود را در بازارهای بسیار پیچیده استفاده می‌کردند

۲. تغیر به سمت «پراپ‌فرم تریدرها»

اما انقلاب واقعی تازگی است.

در سال‌های ۲۰۱۵-۲۰۲۰، ایده‌ای نو ظاهر شد:

اگر بانک‌ها نتوانند پراپ‌تریدینگ کنند، پس چرا ما [شرکت‌های خصوصی] سرمایهٔ معمولی تریدرها را تمویل نکنیم؟

این باعث ایجاد پراپ‌فرمهای نوین شد:

• TopStep Trader (۲۰۱۰)
• FundedNext (۲۰۲۰)
• MyProp (۲۰۲۳)

این شرکت‌ها:

• تریدرهای تازه‌کار را می‌پذیرفتند
• یک چالش/آزمون می‌دادند
• اگر موفق می‌شدند، سرمایه تمویل می‌کردند

تکامل پراپ‌تریدینگ از بانکی به رتیل

بخش ششم: انقلاب فناوری و پراپ‌تریدینگ آنلاین

۱. چگونه تریدینگ آنلاین شد؟

۲۰ سال پیش:

• معاملهگری تنها در وال‌استریت ممکن بود
• یا در بورس‌های بزرگ
• یا خیلی کم افراد به‌عنوان پراپ‌تریدر

امروز:

• هر کسی از خانهٔ خود می‌تواند پراپ‌تریدر باشد
• تنها نیاز: یک لپتاپ و اینترنت

چه تغییرات فناوری این را ممکن کردند؟

۲. فناوری‌های کلیدی

الف) رایانه‌های قدرتمند و نرم‌افزار رایگان

• سال ۲۰۰۰: یک رایانهٔ خوب هزاران دلار هزینه داشت
• سال ۲۰۲۰: یک لپتاپ ۵۰۰ دلاری برای معاملهگری کافی است
• TradingView و MetaTrader رایگان یا بسیار ارزان است

ب) اینترنت سریع و پایدار

• قبل: dial-up موجود بود (خیلی کند)
• امروز: فیبری و ۵G (خیلی سریع)
• معاملهگری از کشورهای نزولی دیگر ممکن است

ج) پلتفرمهای معاملاتی آنلاین

• MetaTrader 5 (۲۰۱۰)
• ThinkorSwim (Td Ameritrade)
• Interactive Brokers

این پلتفرمها رایگان یا ارزان هستند و:

• رسم‌نقش پیشرفتهٔ نمودار
• اجراهای آنی معامله
• API برای الگوریتم

د) رمزارز و بلاکچین

• پراپ‌تریدینگ امروز نه تنها در سهام و فیوچرز
• بلکه در رمزارز و کریپتو هم جریان دارد
• ۲۴/۷ معامله ممکن است

۳. تأثیر کرونا (۲۰۲۰)

بحران کرونا شتاب‌دهندهٔ بزرگ برای پراپ‌تریدینگ آنلاین بود:

• مردم خانه نشین شدند
• بازار سقوط کرد (ریسک‌های بالا = سودهای بالا)
• تریدرهایی که فیوچرز و فارکس معامله می‌کردند، سودهای فوق‌العاده کسب کردند

این باعث شد بسیاری:

• از شغل معمولی استعفا دهند
• و پراپ‌تریدر شوند

بخش هفتم: تفاوت مهم  پراپ‌تریدینگ سنتی و مدرن

جدول مقایسه‌ای

بخش هشتم: چالش‌های موجود در پراپ‌تریدینگ امروزی

۱. مسئلهٔ بقا (Survival)

در پراپ‌تریدینگ سنتی:

• اگر تریدر مهارت کافی نداشت، بانک او را برطرف می‌کرد
• اما سالمت مالی بانک در خطر نبود

در پراپ‌تریدینگ مدرن:

• اگر تریدر ریسک زیادی بگیرد، کل حساب تمویل می‌شود
• این ریسک برای پراپ‌فرم بسیار بالا است

راهحل: اکثر پراپ‌فرم‌ها قوانین سخت دارند:

• حداکثر ۲ درصد سقف ریسک روزانه
• حداکثر ۵ درصد سقف ریسک کلی
• اگر از این تجاوز کنید، حساب بسته می‌شود

۲. مسئلهٔ کیفیت تریدرها

در وال‌استریت:

• تریدرها کمی و باتجربهٔ بسیار بودند
• سال‌ها تمرین شده بودند

امروز:

• بسیاری از تریدرها به سادگی شروع می‌کنند
• بسیاری ریاضی نمی‌دانند
• بسیاری روانشناسی تریدینگ نمی‌فهمند

نتیجه: نرخ موفقیت در پراپ‌فرمهای مدرن ۵-۱۵ درصد است (باقی ۸۵-۹۵ درصد ناموفق).

۳. مسئلهٔ تغییر بازار

بازار ۱۹۸۰ خیلی متفاوت از بازار امروز است:

• رایانه‌های کوانتومی درحال بیشتر شدن است
• الگوریتم‌های یادگیری ماشین ۸۰ درصد معاملات را کنترل می‌کنند
• بازار انسان‌محور به بازار الگوریتم‌محور تغییر کرده است

این باعث می‌شود:

• روش‌های تریدینگ قدیمی دیگر کار نکنند
• هزینه‌های معاملهٔ «spread» بسیار کاهش یافته (رقابت بیشتر)
• سود دادن خیلی سخت‌تر شده است

بخش نهم: آینده تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ

۱. آن‌چه در انتظار است

الف) گسترش به کشورهای نوپا

پراپ‌تریدینگ امروز:

• ایران: ۵۰۰+ تریدر فعال
• هند: ۱۰۰۰۰+ تریدر
• برزیل: ۲۰۰۰۰+ تریدر

اگر این روند ادامه یابد:

• بسیاری از کشورهای نوپا میلیون‌ها تریدر خواهند داشت
• سرمایهٔ کل شاید تریلیون دلاری شود

ب) تکامل فناوری: هوش‌مصنوعی و رایانه کوانتومی

• ChatGPT و AI امروز می‌توانند تحلیل بازار کنند
• رایانه‌های کوانتومی خیلی سریع‌تر معاملات انجام می‌دهند
• آینده: تریدرهای انسانی شاید تنها برای نظارت باشند

ج) تنظیمات و قوانین جدید

پراپ‌تریدینگ امروز تقریباً غیرتنظیم‌شدهٔ است. آینده:

• دولت‌ها قوانین سختگیرانهٔ جدید وضع خواهند کرد
• این پراپ‌تریدرهای تازه‌کار را مخاطره کاهش می‌دهد

۲. نتیجه‌گیری: ۴۰۰ سال تاریخچه‌ی طلایی

اگر ۴۰۰ سال پیش کسی به شما می‌گفت:

• «روزی خواهد آمد که یک فرد عادی از خانه‌ی خود، بدون سرمایهٔ شخصی، و فقط با یک کامپیوتر، معامله‌گر بزرگی خواهد شد»
• شما انگار کسی از فضایی غریب است

اما امروز این واقعیت است.

سؤالات متداول (FAQ)

س۱: پراپ‌تریدینگ متعلق به کدام دوره است؟ وال‌استریت یا امروز؟

پاسخ: هر دو. پراپ‌تریدینگ ۴۰۰ سال قدیم است اما شکل‌اش هر ۵۰ سال تغییر کرده است. شکل امروزی (پراپ‌فرم برای معمولی‌ها) فقط ۱۰ سال قدیم است.

س۲: آیا پراپ‌تریدینگ در ایران قانونی است؟

پاسخ: تا ۲۰۲۵، پراپ‌تریدینگ رسماً غیرقانونی یا نیمه‌قانونی است. اما بسیاری از ایرانی‌ها پراپ‌فرمهای خارجی (مثل FundedNext) استفاده می‌کنند.

س۳: چرا Volcker Rule اینقدر مهم بود؟

پاسخ: Volcker Rule باعث شد که:

• پراپ‌تریدینگ بانکی عملاً تمام شود
• تریدرهای باتجربه برای تأسیس پراپ‌فرمهای مستقل خود را آزاد کنند
• این حالا ما را فرصتی داد که معاملهگر تمویل‌شده باشیم

س۴: بهترین دوره برای شروع پراپ‌تریدینگ کدام بود؟

پاسخ:

• ۱۹۸۵-۲۰۰۷: سادگی بالا، سود بالا (اما بدون اینترنت)
• ۲۰۱۵-۲۰۲۰: فناوری خوب + پراپ‌فرمهای خوب (بهترین دوره)
• ۲۰۲۰-امروز: فناوری عالی اما الگوریتم‌ها خیلی سخت

س۵: آیا دوباره بحران مالی مثل ۲۰۰۸ خواهیم داشت؟

پاسخ: احتمالاً بله. دوره‌های پریشانی بخش طبیعی بازار مالی است. اما نظارت بهتر (Volcker Rule و غیره) ریسک کاهش می‌دهد.

نتیجه‌گیری: از وال‌استریت تا اتاق خواب شما

تاریخچهٔ پراپ‌تریدینگ یک سفر فوق‌العاده‌ای از:

• بورس‌های قدیم (آمستردام، لندن)
• تا بانک‌های پرقدرت (JPMorgan، Goldman Sachs)
• تا بحران‌های بزرگ (۱۹۲۹، ۲۰۰۸)
• تا انقلابات فناوری (رایانه، اینترنت، AI)
• و سرانجام تا شما و من در خانهٔ خود

نکتهٔ حیاتی: هرچند این یک فرصتِ فوق‌العاده است، اما خطرات هم عظیم است.

آن‌چه که بانک‌های بزرگ ۴۰۰ سال گرفتند:

• تجربه
• سرمایه
• الگوریتم‌های پیچیده
• تیم‌های متخصص

شما الان باید:

• تنها باشید
• بدون سرمایهٔ شخصی (مگر پول ارزیابی)
• با الگوریتم‌های بسیار رقابتی
• در یک بازار خیلی سریع‌تر

اما:

• اگر یاد بگیرید
• اگر صبور باشید
• اگر تحقیق کنید
• اگر سرمایه را نترسید

تاریخچه‌ی پراپ‌تریدینگ باز هم میتواند برای شما نوشته شود.